Mest hygiëniseren: zo werkt het
Hygiënisatie is een warmtebehandeling voor mest om de daarin aanwezige ziekteverwekkers, zoals schadelijke bacteriën en virussen, uit te schakelen. Gedurende een bepaalde tijd wordt de meststroom tot een voorgeschreven temperatuur verhit. Belangrijk is om erop toe te zien dat de hele massa deze temperatuur bereikt en lang genoeg vasthoudt. Hierdoor ontstaat een mestproduct dat voldoet aan de gestelde hygiëne-eisen en toegang kan bieden tot nieuwe afzetmarkten.
Het verschil tussen hygiëniseren en composteren
Compostering gaat nog een stap verder. Tijdens dit proces breken micro-organismen een deel van de organische stof in de mest af. Bij systemen die gebruikmaken van biologische warmteontwikkeling begint deze afbraak al tijdens de hygiënisatie. Door het proces daarna voort te zetten, kan de mest verder composteren.
De mest verandert geleidelijk van samenstelling en structuur. Zo ontstaat een stabieler eindproduct: mestcompost. Als dit product aan de wettelijke eisen voldoet, is ook export onder voorwaarden mogelijk.
Geschikte mestsoorten voor hygiënisatie
Zowel voor vaste (stro)mest als voor drijfmest bestaan installaties die hygiënisatie mogelijk maken. Bij systemen die gebruikmaken van biologische warmteontwikkeling moet de mest voldoende vaste stof en een luchtige structuur hebben. Vaste (stro)mest is hiervoor vaak direct geschikt. Drijfmest bevat veel vocht en wordt daarom eerst met een mestscheider gescheiden in een dikke en een dunne fractie. De dikke fractie is geschikt voor hygiënisatie en kan daarna eventueel verder worden gecomposteerd. De dunne fractie blijft vloeibaar en kan afzonderlijk worden benut of afgevoerd.
Toepassingen en voordelen van gehygiëniseerde mest
Gehygiëniseerde mest kan op verschillende manieren worden benut. Om de dikke fractie te verkrijgen, wordt drijfmest eerst met een mestscheider gescheiden in een vaste en een vloeibare productstroom. Afhankelijk van de behandeling en de kwaliteit van het eindproduct ontstaan verschillende mogelijkheden:
- Hergebruik als boxenstrooisel: De gehygiëniseerde dikke fractie kan worden gebruikt als hygiënischer diepstrooisel in de ligboxen. Hierdoor kunnen melkveehouders flink besparen op hun strooiselkosten.
- Gebruik als bodemverbeteraar: Gehygiëniseerde mest bevat organische stof die bijdraagt aan een betere bodemstructuur en helpt de bodem vocht vast te houden. Door de mest verder te composteren, ontstaat mestcompost waarvan de organische stof langer in de bodem aanwezig blijft. Bovendien is mestcompost beter te bewaren en kan het interessant zijn voor andere afnemers.
- Meer afzetmogelijkheden: Gehygiëniseerde mest kan voldoen aan de hygiëne-eisen van bepaalde afnemers en buitenlandse markten. Onder voorwaarden is export mogelijk. Hierdoor worden veehouders minder afhankelijk van de gebruikelijke afzetkanalen en kunnen de kosten voor mestafvoer dalen.
Mest hygiëniseren in de praktijk
Hoe mest wordt gehygiëniseerd, hangt af van de mestsoort en de gebruikte installatie. Bij een hygiëniseringssysteem dat gebruikmaakt van biologische warmteontwikkeling verloopt het proces doorgaans in de volgende stappen:
- Mest voorbereiden: Vaste (stro)mest kan vaak direct worden verwerkt. Bij drijfmest wordt eerst een mestscheider gebruikt om de dikke fractie van de dunne fractie te scheiden. Hierdoor wordt een groot deel van het vocht afgescheiden, waardoor de dikke fractie beter geschikt is voor een behandeling waarbij micro-organismen warmte opwekken.
- Installatie vullen: De vaste mest of dikke fractie wordt in het hygiëniseringssysteem gebracht.
- Mest hygiëniseren: Micro-organismen breken tijdens het proces een deel van de organische stof af. Daarbij ontstaat warmte waarmee de mest wordt gehygiëniseerd. De installatie zorgt ervoor dat de mestmassa de vereiste temperatuur gedurende voldoende tijd bereikt.
- Eindproduct benutten of verder composteren: Na de behandeling kan de mest worden gebruikt, afgevoerd of verder worden gecomposteerd, afhankelijk van de kwaliteit van het eindproduct en de gewenste toepassing.
Ruime afzetmogelijkheden
Gehygiëniseerde mest kan rechtstreeks worden geleverd aan landbouwbedrijven, zoals akkerbouwers, of worden afgezet via mesthandelaren en distributeurs. Door de mest verder te composteren, ontstaat een stabieler eindproduct dat kan worden afgezet als organische bodemverbeteraar, bijvoorbeeld bij akkerbouwers, tuinbouwbedrijven, hoveniers en andere groenbedrijven. Welke afzetroute geschikt is, hangt af van de samenstelling en kwaliteit van het eindproduct en de vraag vanuit de markt.
Zowel gehygiëniseerde mest als mestcompost kan onder voorwaarden worden geëxporteerd, bijvoorbeeld naar Duitsland of andere Europese landen. Voor export als verwerkte mest moet het product voldoen aan de wettelijke verwerkingseisen en afkomstig zijn uit een door de NVWA erkende installatie. Daarnaast gelden regels voor transport, registratie en de eisen van het land van bestemming. Meer informatie hierover vind je bij de NVWA en RVO.
